Türkiye ve Özbek Türkçesinde yeterlilik fiillerinin karşılaştırmalı incelemesi ve eğitime yansımaları

Abstrak

Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi süreçlerinde ana dil ile hedef dil arasındaki biçimbilimsel farklılıklar, öğrenicilerin dil edinimini doğrudan etkileyen başlıca etkenler arasında yer almaktadır. Bu çalışma, Türkiye Türkçesi ile Özbek Türkçesi arasındaki en belirgin biçimbilimsel zıtlıklardan birini oluşturan yeterlilik ve yetersizlik/imkânsızlık yapılarını karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi modeliyle tasarlanan çalışmada, her iki lehçeye ait temel gramer kaynakları ile alana özgü bilimsel çalışmalar taranarak söz konusu yapılar betimsel olarak analiz edilmiştir. Bulgular, Türkiye Türkçesinde yeterlilik ifadesinin morfolojik ekleşmeyle (−Abil− / −AmA−) sağlandığını; Özbek Türkçesinde ise bu işlevin ol−, bo'l−, bil− gibi tasvir fiilleri ve söz dizimsel yapılar aracılığıyla analitik biçimde karşılandığını ortaya koymaktadır. Bu yapısal zıtlığın Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen Özbek öğrenicilerde olumsuz dil transferine (L1 girişimine) zemin hazırladığı sonucuna varılmakta; yabancı dil öğretimi müfredatlarına ve materyal tasarım süreçlerine pedagojik öneriler sunulmaktadır.