Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yapay zekâ destekli deyim ve atasözü öğretimi
DOI:
https://doi.org/10.67895/ewq9rrhgkg3nКлючевые слова:
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, deyim öğretimi, atasözü öğretimi, yapay zekâ destekli materyal tasarımı, ChatGPT, kültür aktarımıАннотация
Dil öğretimi yalnızca dil bilgisel yapıların ve söz varlığının aktarımıyla sınırlı değildir; aynı zamanda hedef dilin kültürel kodlarını, düşünme biçimlerini ve gündelik iletişim pratiklerini de kapsar. Bu bakımdan deyim ve atasözleri, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde özel bir yere sahiptir. Çünkü bu kalıp ifadeler, dilin yalnızca sözcüksel anlam düzeyini değil, kültürel bellek, mecaz, bağlam ve örtük anlam ilişkilerini de yansıtır. Ancak deyim ve atasözlerinin çoğu, bileşenlerinin tek tek anlamlarından hareketle doğrudan çözümlenemeyen, yani anlamı büyük ölçüde kalıplaşmış yapılardır.
Bu nedenle söz konusu ifadeler, yabancı dil öğrenenler için hem anlamsal hem de edimsel düzeyde güçlük yaratmaktadır. Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyim ve atasözlerinin öğretimine yönelik yapay zekâ destekli etkinlik tasarımını ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmada, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı B1 ve B2 düzeylerinde yer alan metinler ile ünite sonu kelime listeleri taranarak 50 deyim ve atasözü seçilecektir. Seçilen ifadeler için ChatGPT’ye yapılandırılmış yönergeler verilecek; bu yönergeler doğrultusunda karikatür/görsel tasarım betimlemeleri, bağlama uygun kısa metinler ve görsel ipuçlarına dayalı anlam tahmini etkinlikleri hazırlanacaktır.
Elde edilen yapay zekâ çıktıları; hedef düzeye uygunluk, anlam açıklığı, kültürel bağlamın doğruluğu, görsel-metin uyumu, öğretimsel işlevsellik ve öğrenciyi çıkarıma yöneltme gücü bakımından değerlendirilecektir. Çalışmanın, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde deyim ve atasözü öğretimine uygulanabilir bir materyal geliştirme modeli sunması beklenmektedir. Bunun yanında, öğretmenlerin kısa sürede işlevsel ders materyali hazırlamasına katkı sağlaması ve soyut anlamlı kalıp ifadelerin somut, bağlamlı ve görsel destekli biçimde sunulmasına imkân vermesi bakımından alana katkı sunacağı düşünülmektedir. Bununla birlikte yapay zekâ çıktılarının doğrudan ve denetimsiz biçimde kullanılmaması; dilsel doğruluk, kültürel uygunluk ve pedagojik amaç bakımından öğretmen denetiminden geçirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Библиографические ссылки
Akpınar, M. (2010). Deyim ve atasözlerinin yabancılara Türkçe öğretiminde kullanımı üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Aslan, F. (Ed.). (2013). İstanbul yabancılar için Türkçe ders kitabı B1. Kültür Sanat Basımevi.
Aslan, F. (Ed.). (2014). İstanbul yabancılar için Türkçe ders kitabı B2. Kültür Sanat Basımevi.
Bayraktar, S. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bir kültür aktarım aracı olarak kalıp sözler [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Cooper, T. C. (1999). Processing of idioms by L2 learners of English. TESOL Quarterly, 33(2), 233-262.
Güneş, S. (2010). Yabancı dil öğretiminde deyim öğretimi: Yöntemler, teknikler ve uygulamalar. Dilbilim, 22, 1-15.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2021). Diller için Avrupa ortak başvuru metni: Öğrenme, öğretme ve değerlendirme (Tamamlayıcı cilt). https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_01/04144518_cefr_tr.pdf
Pelletier, F. J. (1994). The principle of semantic compositionality. Topoi, 13(1), 11-24.
Tekin, E. ve Baş, B. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarında atasözü ve deyimlerin öğretim stratejileri. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 5(2), 157-171.
