Dil öğretimi açısından Türkçenin erken dönem transkripsiyon metinleri üzerine bir değerlendirme

Аннотация

Osmanlı Türkçesi, devletin hüküm sürdüğü Anadolu, Balkanlar, Orta Doğu, Kuzey Afrika, Kafkasya ve Kırım gibi uçsuz bucaksız bir coğrafyada yalnızca bir yönetim mekanizmasının dili değil, aynı zamanda 16. ve 18. yüzyıllar arasında Avrupa diplomasisinde stratejik bir “lingua franca” (ortak dil) olarak kabul görmüş ve iletişim aracı olmuştur. Dönemin askerî ve siyasi üstünlüğü çerçevesinde Fransa, Venedik ve Avusturya gibi dönemin büyük güçleriyle yürütülen diplomatik yazışmalarda, ahitnamelerde ve elçilik kabullerinde bir diplomasi dili işlevi gören bu Osmanlıca, Osmanlı Devleti’nin dünya siyasetindeki belirleyici rolünün lengüistik bir yansıması olarak tezahür etmiştir. Özellikle 1529 ve 1683 Viyana Kuşatmaları, Türk dili açısından Avrupa’da bir dönüm noktası oluşturmuş. Viyana Kuşatmasıyla Batı’da bir yandan "Türk korkusu" (Turcica) yayılırken, diğer yandan bu Türklere ve Türk kültürüne duyulan hayranlıkla “Turquerie” (Türk modası) akımı başlamıştır. Bu tarihsel süreçte Avrupalıların Türkleri kendi kaynaklarından tanıma, ticari faaliyetlerini yönetme ve misyonerlik faaliyetlerini yaygınlaştırma arayışları, Avrupa merkezli matbaalarda yayımlanan “Türkçe Öğrenme Kılavuzları”nın sayısında artışa yol açmıştır. Söz konusu eserler, sadece gramer kurallarını veya sentaks yapılarını öğreten didaktik metinler olmanın çok ötesine geçerek; içlerinde barındırdıkları dualar, ilahiler, atasözleri, deyimler ve masallar birer kültür aktarım ve tanıtım aracı kimliği kazanmıştır. Bu bağlamda hazırlanan bildiri, yabancı yazarlar tarafından hazırlanan bu tarihi materyalleri salt dilbilgisi çerçevesinde değil, dil öğretiminin kültürel aktarım ve kültürlerarası iletişim disiplinleriyle kesiştiği noktada derinlemesine analiz etmeyi hedeflemektedir.